آثاري در اين جشن هنوز به چشم مي خورد كه نشان مي دهد اين عيد مبدا و آغاز سال بوده است.

اين عيد به يادگار روزي است كه آفرينش جهان رخ داده و به ياد وقايعي كه در تاريخ داستاني مذكور وضع شده بود.

در باور ابوريحان ، روز بيست و يكم كه "رام روز" نام دارد ، مهرگان بزرگ است علت برپاداشتن اين عيد پيروزي "فريدون" بر "ضحاك" است كه از اول مهرگان تا 30روز تمام جشن ها برپا ميشده است در اين مدت هرگروه 5 روز عيد داشت و چون ايرانيان معتقد بودند كه در روز مهرگان خورشيد در جهان آشكار شد؛ شاه نيز در اين روز تاجي كه صورت آفتاب برخود داشت بر سر مينهاد و در مراسم شركت ميجست.

مهرگان خردك يا جشن مهرگان كوچك روز شانزده مهر بود كه ضمن جشن هاي سي روزه مهرگان بزرگ مراسم آن انجام ميافت. در اين روز هنگام طلوع آفتاب يكي از سپاهيان در حياط قصر سلطنتي ايستاده و فرياد ميزد :

" اي فرشتگان به عالم فرود آييد و شیاطين و بدكاران را از دنيا برانيد."

تبري،  تاريخ نگار نامور در مورد تاريخچه جشن مهرگان مينويسد:

گويند روزي كه در آن فريدون بر ضحاك غالب آمد روز مهر از ماه مهر بود . چون دفع بلاي ضحاك رويداد بزرگي بود  "شانزدهمين روزماه " مردم اين روز را عيد گرفتند و مهرگانش ناميدند . در اين روز اردشير بابكان ديهيم خورشيد پيكر را بر سر نهاد و پادشاهان باستان نيز در اين روز براي خود پيره (وليعهد) برميگزيدند.

در اين جشن خوردن انار و بوييدن گلاب را اسباب رهايي از بدبختي ميدانسته اند!

براي جشن هاي مهرگان ترانه هاي وي‍ژه ايي وجود داشته كه آْنها را ترانه هاي مهرگاني ميخوانند.

جشن مهرگان هم اكنون در روز 16 مهرماه هر سال از سوي ايرانيان برگزار مي گردد ولي افسوس كه نفوذ آن در گروه هاي گوناگون همانند جشن نوروز پايدار نمانده است.

زرتشتيان در حال حاضر از روز مهر كه شانزدهمين روز مهر ميباشد به مدت شش روز جشن ميگيرند سه روز مهر(دوستي) ؛ سروش(فرمانبرداري) و رشن(دادگري) را مهرگان بزرگ و سه روز بعدي يعني فروردين (نيروي پيشرفت) ؛ ورهرام(پيروزي) و رام (رامش و شادماني) را مهرگان كوچك مي نامند.